Skip to main content

Gdy chcemy powołać osobę do prowadzenia spraw naszej spółki, czyli o prokurencie.

Prokurenta łączy ze spółką stosunek prokury. Warto wyjaśnić czym ona jest. Zgodnie z art. 1091 kodeksu cywilnego prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

  • Pełnomocnictwo – w tym przepisie to umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa
  • Czynności sądowe – czynności dokonywane przed sądami powszechnymi (rejonowy, okręgowy, apelacyjny) oraz administracyjnymi (WSA, NSA)
  • Czynności pozasądowe – czynności polegające na składaniu oświadczeń woli w imieniu mocodawcy (przedsiębiorcy) mające na celu np. zawieranie umów, wypowiadanie ich, składanie oświadczeń o odstąpieniu od umowy, występowanie przed bankami i urzędami
  • Przedsiębiorca – art. 431 kodeksu cywilnego stanowi, że przedsiębiorcą mogą być osoby fizyczne, osoby prawne, niepełne (ustawowe) osoby prawne, o ile prowadzą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Ten katalog jest zatem katalogiem „wyjściowym” dla określenia, kto może ustanowić prokurę.
  • Rejestr przedsiębiorców – prowadzony w systemie informatycznym to jeden z rejestrów działających na podstawie ustawy o KRS. Pewne wątpliwości w doktrynie budzi pytanie, czy pod pojęciem „rejestr przedsiębiorców” z art. 1091 KC nie można rozumieć także Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiDG). Zgodnie z zasadami prawidłowej legislacji, trzeba przyjąć że CEiDG nie jest rejestrem, o którym mowa w przepisach regulujących prokurę. W konsekwencji osoby fizyczne prowadzące samodzielnie działalność gospodarczą pozbawione są możliwości udzielania prokury, ale niebawem ma się to zmienić (zob. art. 2 projektu ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo przedsiębiorców oraz niektóre inne ustawy z pakietu „Konstytucji Biznesu”, http://legislacja.rcl.gov.pl/docs/2/12295755/12418483/12418484/dokument277225/dokument277226.pdf). Również spółka cywilna nie może jej udzielać, gdyż nie istnieje jako osobny podmiot i w ogóle nie jest przedsiębiorcą. Ponadto może budzić wątpliwości, czy w art. 1091 KC chodzi wyłącznie o rejestr prowadzony wg prawa polskiego, co przesądza o tym, czy dopuszczalne jest ustanowienie prokury przez przedsiębiorcę zagranicznego. Wydaje się, że nie.
  • Przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców – Artykuł 36 ustawy o KRS przewiduje katalog podmiotów, które podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców. Istnieje wątpliwość czy prokury mogą udzielić podmioty, na których ciąży obowiązek wpisu, albo dopiero takie, które już rzeczywiście się wpisały. Wydaje się zatem trafny pogląd, iż prokury może udzielić przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu, choćby taki wpis nie został jeszcze dokonany. Prokura powinna zostać wówczas wpisana do rejestru razem z wpisem takiego przedsiębiorcy.

Jakie wymogi musi spełnić prokura i prokurent?

  1. Prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie.
  2. Prokurentem może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych (czyli taka, która ukończyła 18 lat i nie została ubezwłasnowolniona)
  3. Prokura nie może być przeniesiona na inną osobę.
  4. Prokurent może udzielać pełnomocnictwa do poszczególnych czynności lub określonego rodzaju czynności
  5. Prokura może być w każdym czasie odwołana.
  6. Prokura wygasa wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji lub przekształcenia przedsiębiorcy oraz w razie śmierci prokurenta.
  7. Śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.
  8. Prokura nie obejmuje umocowania do wszelkiego rodzaju czynności, z zakresu prokury wyłączone są czynności do których potrzebne jest pełnomocnictwo szczególne, a są to:
  • zbycie przedsiębiorstwa,
  • dokonanie czynności prawnej na podstawie której następuje oddanie przedsiębiorstwa do czasowego korzystania,
  • zbycie nieruchomości
  • obciążenie nieruchomości.

Istnieje kilka rodzajów prokury. Można jej udzielić kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie. Należy wyróżnić również oficjalnie niedawno dopuszczoną prokurę łączną niewłaściwą, która polega na tym że może ona obejmować umocowanie także albo wyłącznie do dokonywania czynności wspólnie z członkiem organu zarządzającego (zarządu) lub wspólnikiem uprawnionym do reprezentowania handlowej spółki osobowej. W pierwszym wariancie przedsiębiorca może ustanowić dwóch (lub większą liczbę) prokurentów, z których każdy może reprezentować go wyłącznie działając razem z członkiem zarządu przedsiębiorcy (wspólnikiem handlowej spółki osobowej uprawnionym do jej reprezentowania). Oznacza to, że prokurenci, działając razem, ale bez udziału członka zarządu przedsiębiorcy (wspólnika handlowej spółki osobowej), nie mogą przedsiębiorcy reprezentować. Druga sytuacja wygląda następująco: przedsiębiorca może ustanowić dwóch (lub większą liczbę) prokurentów, z których każdy może reprezentować go działając razem z członkiem zarządu przedsiębiorcy (wspólnikiem handlowej spółki osobowej uprawnionym do jej reprezentowania) albo też działając z innym prokurentem. Oznacza to, że prokurenci, działając razem, ale bez udziału członka zarządu przedsiębiorcy (wspólnika handlowej spółki osobowej), mogą przedsiębiorcę reprezentować.

Prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału danego przedsiębiorstwa (prokura oddziałowa). Udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców.

W kolejnym wpisie poruszę temat związany z prokurą w ścisłym jej powiązaniu z spółką z o.o. oraz jej reprezentacją.

Literatura: Kodeks cywilny. Komentarz 2017, red. Osajda, wyd. 16

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *